بیماری پارکینسون بخشهای مختلفی از زندگی فرد را تحت تاثیر قرار میدهد. یکی از چالشهای جدی و شایع در افراد مبتلا به پارکینسون مشکلات بلع است که روند تغذیه و سلامت عمومی فرد را مختل میکند. مشکلات خوردن در پارکینسون فقط به سختی در جویدن محدود نیست؛ بلکه میتواند باعث کاهش وزن شدید، کمآبی بدن یا حتی ورود غذا به ریهها شود. در این متن بررسی میکنیم که چرا مشکلات بلع در افراد مبتلا به پارکینسون اتفاق میافتد، چه نشانههایی دارد و چطور میتوان با روشهای درمانی مشخص این وضعیت را مدیریت کرد.
برای درمان مشکل خوردن در پارکینسون از طریق روشهای بدون دارو، تنها کافی است تا با مرکز خدمات توانبخشی سیب نت تماس حاصل فرمایید.
چرا مشکلات بلع در پارکینسون اتفاق میافتد؟
روند بیماری پارکینسون باعث کندی و سفتی عضلات بدن میشود. همانطور که عضلات دست و پا درگیر میشوند، عضلات صورت، فک و گلو نیز توانایی طبیعی خود را از دست میدهند. مشکلات خوردن در پارکینسون ریشه در درگیری همین عضلات دارد. در ادامه میبینیم که اختلال در هر بخش چطور فرآیند بلع را سخت میکند:
1. کندی و سفتی عضلات فک
کندی عضلات فک باعث میشود فرد نتواند غذا را بهدرستی بجود یا آن را داخل دهان جابهجا کند. بلعیدن غذا در حالت عادی یک کار خودکار است که ما اصلاً به آن فکر نمیکنیم، اما سفتی عضلات باعث میشود این روند خودکار کُند یا با تاخیر انجام شود.
2. اختلال در حرکات زبان
زبان نقش پررنگی در غذا خوردن دارد. شما با کمک زبان غذا را به عقب دهان میفرستید تا آن را قورت دهید. لرزش زبان یا چسبیدن آن به سقف دهان از مواردی است که باعث ایجاد مشکلات بلع در افراد مبتلا به پارکینسون میشود. برخی افراد دچار حالتی میشوند که زبان مدام به عقب و جلو حرکت میکند و اجازه نمیدهد غذا مسیر درست خود را طی کند.
3. ضعف و کاهش حس در ناحیه گلو
در کنار این موارد، ضعف عضلات گلو و کاهش حس در این ناحیه باعث میشود رفلکسهای طبیعی بدن برای محافظت از مسیر تنفسی ضعیف شوند. همین موضوع خطر ورود غذا یا مایعات به مسیر اشتباه را بالا میبرد.
علائم هشداردهنده مشکلات خوردن در پارکینسون
اختلال بلع در بیماران مبتلا به پارکینسون معمولاً به مرور زمان پیشرفت میکند و ممکن است در روزهای اول اصلاً متوجه آن نشوید. به همین دلیل خانواده و مراقبان بیمار باید نشانههای اولیه را بشناسند. اگر متوجه موارد زیر شدید، زمان آن است که به فکر درمان باشید:
- بیرون ریختن آب دهان (ترشح بیش از حد بزاق)
- سرفه کردن در حین خوردن غذا یا نوشیدن مایعات
- گیر کردن غذا در قفسه سینه یا گلو
- تغییر صدای فرد بعد از غذا خوردن
- احساس درد موقع قورت دادن غذا
- سخت شدن مصرف قرصها و داروها
- بالا آوردن غذا بعد از تلاش برای بلعیدن آن
این نشانهها به مرور زمان باعث میشوند فرد از غذا خوردن بترسد و دچار سوءتغذیه یا کمبود آب بدن شود.
خطرات مشکل بلع در افراد مبتلا به پارکینسون
مشکلات بلع فقط غذا خوردن را برای فرد مبتلا به پارکینسون سخت نمیکنند، بلکه میتوانند خطرات جدی و ناگهانی ایجاد کنند. یکی از خطرات اصلی مشکلات بلع در افراد مبتلا به پارکینسون، ورود غذا یا مایعات به داخل ریه است. در حالت عادی، اگر چیزی وارد مسیر تنفسی (نای) شود، بدن با سرفه کردن آن را بیرون میاندازد. اما در بیماران پارکینسون، رفلکس سرفه ضعیف میشود.
این اتفاق باعث پدیدهای به نام «آسپیراسیون خاموش» میشود. یعنی غذا، مایعات یا حتی بزاق دهان بدون اینکه فرد سرفهای کند یا متوجه شود، وارد ریهها میشود. ورود این مواد به ریه باعث عفونت و التهاب شدید میشود که به آن ذاتالریه یا پنومونی میگویند. مواردی مثل درد قفسه سینه، تب و مشکل در تنفس از نشانههای عفونت ریه هستند و نیاز به رسیدگی اورژانسی دارند.
روشهای درمان مشکلات بلع در افراد مبتلا به پارکینسون
مدیریت این وضعیت نیاز به یک تیم درمانی دارد. پزشک متخصص، گفتاردرمانگر و متخصص تغذیه با هم کار میکنند تا شرایط بیمار را بهبود دهند. در زیر، روشهای اصلی درمان درمان مشکلات بلع در افراد مبتلا به پارکینسون را بررسی میکنیم:
1. گفتاردرمانی
گفتاردرمانی به عنوان موثرترین و بهترین راهکار درمان مشکلات بلع در افراد مبتلا به پارکینسون پیشنهاد میشود. درمانگر با ارزیابی دقیق، برنامه درمانی شخصی فرد را تنظیم میکند. آموزش تمرینات عضلانی صورت و گلو برای تقویت بلع، تغییر وضعیت سر حین غذا خوردن و آموزش بلع ارادی از جمله اقدامات این بخش است. تمریناتی مثل LSVT یا SPEAK OUT! به هماهنگی عضلات بلع کمک شایانی میکنند. پیشنهاد میشود بلافاصله بعد از تشخیص پارکینسون، ارزیابی گفتاردرمانی را شروع کنید.
سیب نت؛ اولین مرکز گفتاردرمانی در منزل ایران!
بهترین شیوه درمان و از بین بردن این نوع از مشکلات نیز گفتاردرمانی و کاردرمانی است. شما میتوانید با تیم پشتیبانی سیب نت برای دریافت مشاوره رایگان و اعزام گفتاردرمانگر به منزل خود با شماره 09918451025 تماس حاصل فرمایید.
2. اصلاح رژیم غذایی
کمک گرفتن از متخصص تغذیه برای تغییر بافت غذاها بسیار موثر است. این روش شامل حذف غذاهای خشک و خردشونده، استفاده از غذاهای پورهشده و غلیظ کردن مایعات برای کنترل بهتر آنها در دهان است.
3. تمرینات تنفسی (EMST)
استفاده از دستگاههای مخصوص برای تقویت عضلات تنفسی به فرد کمک میکند تا قدرت سرفه کردن خود را بالا ببرد و خطر پریدن غذا در گلو را کاهش دهد.
4. استفاده از تجهیزات کمکی
استفاده از ابزارهایی مانند لیوانهای مخصوص با لبههای برشخورده (برای جلوگیری از خم کردن سر به عقب) و قاشقهای وزندار (برای کاهش لرزش دست حین غذا خوردن) نقش مهمی در تسهیل غذا خوردن این دسته از افراد ایفا میکند.
5.کاردرمانی
از دیگر روشها و شیوههای نوین درمان برای بیماران پارکینسون، کاردرمانی در منزل است. کاردرمانی همانند گفتاردرمانی در منزل، با تمرکز روی تمرینات ورزشی، عضلات بدن را تقویت میکند. مزیتی که مشورت با یک کاردرمانگر به منظور از بین بردن مشکلات بلع دارد، فراهم کردن محیط به منظور سهولت بیشتر خوردن غذا است. به عنوان مثال جلو آوردن بشقاب، استفاده از قاشق و چنگال های سبک تر، تنظیم ارتفاع میز و صندلی به طوری که بیمار به راحتی قادر به خوردن غذا باشد و…. تمامی این موارد توسط کاردرمانگران بررسی میشوند و بیماران با رعایت آنها میتوانند شرایط دوره نقاهت خود را با سرعت بیشتری پشت سر بگذارند.
چطور با مشکل ترشح بزاق و خشکی دهان در پارکینسون کنار بیاییم؟
کاهش دفعات قورت دادن آب دهان باعث میشود بزاق در دهان جمع شود و از گوشههای لب بیرون بریزد. این موضوع برای بسیاری از بیماران مبتلا به پارکینسون آزاردهنده است و روی روابط اجتماعی آنها تاثیر میگذارد. تمرینات سادهای مثل بستن محکم لبها به مدت چند ثانیه و یادآوری مداوم به خود برای قورت دادن آب دهان، تا حد زیادی کمککننده است. اگر این مشکل شدید باشد، پزشک با تجویز داروهای خاص یا تزریق بوتاکس در غدد بزاقی، میزان ترشح آن را کنترل میکند.
از طرف دیگر، مصرف برخی داروهای پارکینسون باعث خشکی دهان میشود. خشکی دهان جویدن و قورت دادن را سختتر میکند و باعث پوسیدگی دندان میشود. نوشیدن جرعههای کوچک آب در طول روز، جویدن آدامسهای بدون قند و استفاده از بزاق مصنوعی (با مشورت پزشک یا دندانپزشک) از راههای مدیریت خشکی دهان است.
نکات کاربردی برای راحتتر غذا خوردن افراد مبتلا به پارکینسون
برای این که مشکلات بلع در افراد مبتلا به پارکینسون به حداقل برسد، رعایت چند نکته ساده در زمان صرف وعدههای غذایی کمککننده است:
- لقمههای کوچک بردارید و تا زمانی که دهانتان کاملاً خالی نشده، لقمه بعدی را وارد دهان نکنید.
- در زمان غذا خوردن کاملاً صاف روی صندلی بنشینید و از خوردن در حالت خوابیده یا لمداده خودداری کنید.
- از خوردن غذاهایی با چند بافت مختلف (مثل سوپ رقیقی که تکههای سفت نان در آن است) دوری کنید. کنترل همزمان مایعات و جامدات در دهان برای عضلات ضعیف سخت است.
- حواسپرتیها را کم کنید. موقع غذا خوردن تلویزیون را خاموش کنید تا تمام تمرکز شما روی جویدن و قورت دادن باشد.
- لیوان خود را همیشه نیمهپر نگه دارید. اگر لیوان خالی باشد مجبور میشوید سر خود را زیاد به عقب خم کنید که این کار احتمال پریدن آب در گلو را زیاد میکند. مایعات غلیظتر مثل اسموتیها حرکت کندتری دارند و کنترل آنها در دهان راحتتر است.
مسیر پیش رو برای حفظ کیفیت زندگی در مبتلایان به پارکینسون
مشکلات بلع در پارکینسون، اگرچه چالشبرانگیز هستند، اما با مداخله بهموقع تیم درمانی و رعایت نکات تغذیهای قابل مدیریتاند. کلید موفقیت در این مسیر، صبوری، پیگیری مداوم تمرینات گفتاردرمانی و آگاهی از شرایط جدید بدن برای حفظ کیفیت زندگی است.
سوالات متداول
آیا مشکلات خوردن در پارکینسون در همه بیماران دیده میشود؟
خیر. همه افراد مبتلا به این بیماری الزاماً دچار اختلال بلع نمیشوند. اما این عارضه بسیار شایع است و معمولاً با گذشت زمان و پیشرفت بیماری خود را نشان میدهد.
هزینه گفتاردرمانی و کاردرمانی برای درمان مشکل بلع در پاکینسون چقدر است؟
هزینه جلسات در مرکز خدمات توانبخشی سیب نت از 750 هزار تومان تا 3 میلیون تومان میباشد.
بهترین زمان برای مراجعه به گفتاردرمانگر برای پارکینسون چه زمانی است؟
بهترین زمان همان روزهای اول بعد از تشخیص بیماری است. گفتاردرمانگر با آموزش تمرینات پیشگیرانه کمک میکند قدرت عضلات شما برای مدت طولانیتری حفظ شود.
چرا بیماران پارکینسون مدام آب دهانشان میریزد؟
دلیل اصلی این اتفاق تولید بیش از حد بزاق نیستغ بلکه به دلیل کندی حرکات و ضعف عضلات گلو، بیمار کمتر از یک فرد عادی آب دهان خود را قورت میدهد. در نتیجه بزاق در دهان جمع میشود و به بیرون میریزد.
