فرق همی پلژی و همی پارزی چیست؟ بسیاری از افراد این دو اصطلاح پزشکی را اشتباه میگیرند زیرا بسیار شبیه به هم هستند و هر دو ممکن است پس از سکته مغزی رخ دهند. همی پلژی به فلج کامل اشاره دارد در حالی که همی پارزی به ضعف نسبی اشاره دارد. هر دو اصطلاح به اثر یک طرفه، معروف به “همی” اشاره دارند. با این حال، -پلژی به فلج اشاره دارد در حالی که -پارزی به ضعف عضلانی اشاره دارد.
خدمات توانبخشی در منزل با سیب نت
سیب نت یک مرکز ارائه خدمات توانبخشی در منزل است که به بیماران و افراد نیازمند کمک میکند تا در محیط خانه خدمات تخصصی توانبخشی دریافت کنند، بدون اینکه به مراجعه حضوری به کلینیک یا درمانگاه نیاز باشد. این خدمات شامل فیزیوتراپی، گفتاردرمانی و کاردرمانی در منزل در خانه بوده و توسط تیم درمانگران مجرب و حرفهای با تجهیزات مناسب بهصورت مستقیم انجام میشود.
شما میتوانید این خدمات را برای عزیزان خود که تحت تاثیر همی پلژی و همی پارزی قرار گرفتهاند، دریافت کنید. برای دریافت خدمات و طرح هرگونه سوال با ما تماس بگیرید.
همی پلژی چیست؟
همی پلژی (Hemiplegia) به معنای فلج کامل یا شدید عضلات یک طرف بدن است، بهطوری که توانایی حرکت ارادی در آن سمت از بین میرود. این حالت اغلب بهدنبال آسیب به مغز یا نخاع ایجاد میشود (رایجترین علت آن سکته مغزی است). از طرفی، میتواند در صورت، بازو یا در یک سمت بدن رخ دهد. همی پلژی در پزشکی بهعنوان نشانهای جدی در نظر گرفته میشود و اغلب به ارزیابی و درمان تخصصی برای بازتوانی و بازگشت بخشی از عملکرد حرکتی نیاز دارد.
همی پارزی چیست؟
همی پارزی (Hemiparesis) وضعیتی است که در آن ضعف یا کاهش قدرت عضلات در یکطرف بدن رخ میدهد. در این حالت، فرد نمیتواند با سمت سالم بدن بهراحتی حرکت کند، اما فلج کامل ندارد و هنوز مقداری قابلیت تحرک خواهد داشت. این ضعف اغلب ناشی از آسیب به مسیرهای حرکتی در مغز یا نخاع است و شایعترین علت آن سکته مغزی محسوب میشود. علائم شامل کاهش قدرت در بازو، پا یا صورت، دشواری در راه رفتن، تعادل و هماهنگی و گاهی بیحسی یا خشکی عضلانی هستند.
چه چیزی باعث همی پلژی و همی پارزی میشود؟
اغلب، همی پارزی و همی پلژی در اثر سکته مغزی ایجاد میشود. سکته مغزی زمانی رخ میدهد که انسداد یا خونریزی در مغز وجود داشته باشد، جریان خون در یک طرف مغز به خطر بیفتد و منجر به همی پلژی و/یا همی پارزی در یک طرف بدن شود.
اگر آسیب گسترده و پیچیده بود، نتیجه به احتمال زیاد همی پلژی (فلج) خواهد بود، در حالی که اگر آسیب کمتر بود ممکن است همی پارزی (ضعف عضلانی) رخ دهد. علائم همی پلژی و همی پارزی اغلب به محل و شدت سکته مغزی بستگی دارد.
همی پلژی و همی پارزی هر دو علت اصلی یکسانی دارند: اختلال در ارتباط بین مغز و عضلات. مغز ما نحوه حرکت بدن ما را کنترل میکند. بنابراین، هنگامی که سکته مغزی رخ میدهد، پیامد آن اختلال در اتصالات عصبی، جریان خون و اکسیژن بین مغز و عضلات است. در بسیاری از مواقع این منجر به ضعف عضلانی و فلج احتمالی بدن میشود.
سایر علل همی پلژی و همی پارزی میتواند شامل:
- عفونتهای مغزی (مانند مننژیت و آنسفالیت)
- ضربه به مغز یا نخاع
- فلج مغزی
- تومورهای مغزی
- اسپینابیفیدا
- اسکلروز چندگانه(MS)
- فلج اطفال
- دیستروفی عضلانی
فرق همی پلژی و همی پارزی (به صورت کلی)
در جدول زیر به تفاوت همی پلژی و همی پارزی اشاره شده است:
| ویژگی | همی پلژی | همی پارزی |
|---|---|---|
| شدت اختلال حرکتی | فلج کامل یا شدید، از دست دادن کامل حرکت در یک طرف بدن | ضعف یا کاهش قدرت عضلانی، حرکت محدود یا ضعیف در یک طرف بدن |
| معادل در پزشکی | فلج یکطرفه | ضعف یکطرفه |
| توانایی حرکت ارادی | حرکت ارادی تقریباً وجود ندارد | حرکت ارادی وجود دارد، اما ضعیف است. |
| شدت عملکردی | محدودیت شدید در انجام فعالیتهای روزمره | توانایی انجام برخی فعالیتها با ضعف |
| نیاز به کمک | نیاز به کمک کامل یا وسایل حرکتی سنگین دارد. | ممکن است کمک جزئی یا وسایل سبک کافی باشد. |
فرق همی پلژی و همی پارزی از نظر علائم
بیمار در همی پلژی تقریباً هیچ حرکت ارادی در سمت آسیبدیده ندارد، یعنی بازو، پا و گاهی صورت بهطور کامل فلج میشوند و توانایی حرکت وجود ندارد. این وضعیت اغلب با علائم زیر همراه است:
- از دست دادن کامل قدرت عضلانی
- اختلال شدید در تعادل و ایستادن
- مشکلات عملکردی در انجام کارهای روزمره
در بعضی موارد میتواند علائم دیگری مانند مشکل در صحبت کردن، بلعیدن یا کنترل مثانه و روده را هم ایجاد کند. اینها نشان دهنده نقص سنگین در عملکرد عصبی است. همی پارزی باعث ضعف عضلانی در یک سمت بدن میشود، اما حرکت هنوز ممکن است هرچند ضعیف، نامطمئن یا غیر هماهنگ باشد. بیماران با همی پارزی اغلب علائم زیر را تجربه میکنند:
- احساس سنگینی یا خستگی در اندامهای آسیبدیده
- کاهش قدرت گرفتن اشیا
- دشواری در حفظ تعادل و هماهنگی
بیماران مشکل در مهارتهای حرکتی ظریف را تجربه میکنند؛ اما توانایی حرکت تا حدی حفظ میشود. سطح ضعف میتواند از خفیف تا نسبتاً شدید متغیر باشد، ولی هیچگاه به مقدار فلج کامل نمیرسد.
تفاوت همی پلژی و همی پارزی از نظر قدرت حرکت
قدرت عضلانی در همی پلژی برای سمت درگیر بهطور کامل یا تقریباً کامل از بین رفته و فرد نمیتواند عضلات آن سمت را بهطور ارادی حرکت دهد. به عبارت دیگر، حرکت در دست، پا یا صورت سمت آسیبدیده اصلاً انجام نمیشود و بهنوعی فلج کامل رخ داده است. این وضعیت ناشی از آسیب شدید به مسیرهای عصبی مغز یا نخاع است که پیامهای حرکتی را نمیتواند به عضلات منتقل کند.
همی پارزی ضعف عضلانی یا کاهش قدرت حرکتی در یک سمت بدن است، ولی قدرت برای انجام حرکت تا حدی باقی میماند. فرد با همی پارزی هنوز میتواند دست یا پا را حرکت دهد، اگرچه این حرکت ضعیف، نامطمئن، کُند یا غیر هماهنگ است. بیمار احتمال دارد برای انجام وظایف روزمره به کمک یا تمرین بیشتر نیاز داشته باشد. بهعبارتی در همی پارزی عضلات هنوز قدرت انقباض دارند و حرکت ایجاد میشود، اما این قدرت کمتر از حالت طبیعی است.
فرق همی پلژی و همی پارزی از نظر تشخیص
در معاینه بالینی پزشک ابتدا قدرت عضلانی، تون عضلانی، رفلکسها، هماهنگی و توان حرکت ارادی را در سمت درگیر بررسی میکند. برای این کار اغلب از مقیاس قدرت عضلانی استفاده میشود که میزان توان عضله را از صفر (بدون حرکت) تا ۵ (قدرت طبیعی) درجهبندی میکند.
عملکرد عضلات در همی پلژی برای آن سمت تقریباً صفر است و حرکتی مشاهده نمیشود؛ اما در همی پارزی مقداری ضعف وجود دارد و حرکت هنوز ممکن است، حتی اگر ضعیف یا غیر هماهنگ باشد. این ارزیابی بالینی یکی از مهمترین مراحل در تمایز بین این دو وضعیت است.
علاوه بر معاینه فیزیکی، آزمایشهای تصویربرداری عصبی مثل MRI یا CT اسکن مغز و نخاع برای تعیین محل و شدت آسیب به بافتهای عصبی بهکار میروند. این تصاویر کمک میکنند تا پزشک آسیب ساختاری مغز یا مسیرهای عصبی که باعث ضعف یا فلج شدهاند را تشخیص دهد.
در موارد لازم، نوار عصب و عضله (EMG/NCS) نیز برای بررسی عملکرد مسیرهای عصبی به عضلات انجام میشود. ترکیب یافتههای بالینی و تصویربرداری به پزشک این امکان را میدهد با تشخیص دقیقتر شدت اختلال را مشخص کند، در نتیجه برنامه درمانی مناسبتر برای بیمار طراحی شود.
تفاوت همی پلژی و همی پارزی از نظر درمان
در هر دو وضعیت، فیزیوتراپی و توانبخشی ستون اصلی درمان را تشکیل میدهند. با تکرار تمرینات خاص و هدفمند تلاش میشود که مسیرهای عصبی مغز با مفهوم نورونپلاستیسیته (plasticity) مجدداً سازماندهی شده و کنترل حرکت بهتر شود. در همی پارزی به دلیل آنکه حرکت جزئی هنوز وجود دارد، بیماران اغلب میتوانند به شکل فعالتری در تمرینات شرکت کنند و زودتر به بهبود قدرت و عملکرد مطلوب برسند.
به دلیل از دست رفتن کامل حرکت در سمت آسیبدیده در همی پلژی، روند درمان اغلب با تمرینات غیرفعال، تقویت عضلات پایه و حمایت بیشتر آغاز میشود. روشهایی مانند محدود کردن اندام سالم برای تحریک اندام ضعیفتر، تحریک الکتریکی عملکردی و استفاده از وسایل حمایتی از جمله بریس، واکر یا حتی ویلچر نقش مهمی دارند.
علاوه بر توانبخشی فیزیکی، کاردرمانی برای کمک به انجام فعالیتهای روزمره و در صورت نیاز درمانهای تکمیلی برای کنترل اسپاسم عضلانی و اختلالات همراه نیز بهکار میروند. همچنین شدت درمان و مدت زمان آن بر اساس توان باقیمانده در اندام و پاسخ بیمار به توانبخشی تعیین میشود.
سخن آخر
زندگی با همی پارزی و همی پلژی ممکن است بر نحوه انجام وظایف مراقبت از خود، مانند حمام کردن، لباس پوشیدن و استفاده از دستشویی تأثیر بگذارد. ممکن است انجام این فعالیتها زمان بیشتری را از شما ببرد و ممکن است لازم باشد از مراقب خود کمک بخواهید. انجام برخی از فعالیتها نسبت به قبل از سکته مغزی انرژی بیشتری میطلبد، حتی برخی از فعالیتها به دلیل همیپلژی و همیپارزی، دیگر نتوانید انجام دهید. البته، میتوان با روشهای درمانی همچون فیزیوتراپی در منزل، کاردرمانی و … این مشکلات را به مرور زمان رفع نمود. برای دریافت خدمات توانبخشی، تنها کافی است تا با مرکز خدمات توانبخشی سیب نت تماس حاصل فرمایید.
