فلج بلز (Bell’s Palsy) نوعی اختلال عصبی است که به دلیل التهاب یا آسیب عصب صورت ایجاد میشود و فقط عضلات یک سمت صورت را درگیر میکند. از طرفی، سکته مغزی (Stroke) زمانی رخ میدهد که خونرسانی به بخشی از مغز دچار اختلال شود یا خونریزی در مغز اتفاق بیفتد. مهمترین تفاوت این دو عارضه در علت ایجاد، شدت خطر و علائم است. در این مقاله به طور کامل به تفاوت فلج بلز و سکته مغزی میپردازیم.
ما در مجموعه توانبخشی سیب نت، در زمینه کاردرمانی، فیزیوتراپی و گفتاردرمانی فعالیت میکنیم. مرکز ما با استفاده از خدمات تخصصی و رویکرد درمانی فردمحور، توانسته نقش موثری در بهبود و درمان فلج بلز و سکته مغزی مراجعه کنندگان خود داشته باشد. برای دریافت مشاوره و آگاهی از خدمات ما، میتوانید با مجموعه تماس بگیرید.
پویا رعایی
فهیمه اردشیری
سبحان امیری
علی مهربان
جدول مقایسه فلج بلز و سکته مغزی
ابتدا نگاهی کوتاه به تفاوت فلج بلز و سکته مغزی داریم و سپس در ادامه به جزئیات بیشتری میپردازیم:
| معیار مقایسه | فلج بلز | سکته مغزی |
| علت اصلی | التهاب یا آسیب به عصب صورت | قطع جریان خون یا خونریزی در مغز |
| شروع علائم | ناگهانی (ساعتی تا ۲ روز) | بسیار ناگهانی (ثانیهای تا دقیقهای) |
| درگیری مغز | مغز درگیر نیست | مغز بهطور مستقیم درگیر است |
| فلج صورت | یکطرفه کامل (پیشانی و چشم) | اغلب یکطرفه، بیشتر پایین صورت |
| خطر اورژانسی | خیر (اما نیاز به بررسی دارد) | بله، اورژانس پزشکی فوری |
| درمان | داروهای ضد التهاب مانند کورتون، بهبود خودبهخود | درمان فوری با حل لخته و کنترل خونریزی |
| روند بهبودی | اغلب طی هفتهها تا ماهها | بسته به شدت، شاید دائمی |
9 تفاوت فلج بلز و سکته مغزی
با بررسی تفاوت این دو عارضه میتوانید شناخت بیشتری نسبت به آنها پیدا کنید و در صورت لازم، تدابیر درمانی موثر را اتخاذ کنید. در ادامه به این تفاوتها اشاره میکنیم:
1- علت ایجاد بیماری
علت اصلی فلج بلز ناشی از التهاب یا فشار بر عصب هفتم مغزی (عصب فاسیال) است که مسئول حرکات عضلات صورت است؛ اما دلیل اساسی سکته مغزی، به اختلال در خونرسانی به مغز وابسته است. با این حال، علل دیگری نیز با فلج بلز و سکته مغزی مرتبط هستند که در ادامه به آنها میپردازیم:
دلایل ایجاد فلج بلز عبارتند از:
- التهاب یا تورم عصب هفتم مغزی (عصب صورت)
- عفونتهای ویروسی ( ویروس هرپس سیمپلکس، ویروس آبلهمرغان و زونا)
- فعال شدن مجدد ویروسهای خاموش در بدن
- ضعف سیستم ایمنی بدن
- استرس شدید یا بیماریهای اخیر
- دیابت و فشار خون بالا (افزایشدهنده ریسک)
- بارداری (بهخصوص سهماهه سوم و بعد از زایمان)
- سرماخوردگی یا عفونتهای تنفسی اخیر
دلایل ایجاد سکته مغزی عبارتند از:
- سکته ایسکمیک (انسدادی)
- لخته شدن خون در رگهای مغز
- تصلب شرایین (تجمع چربی در رگها)
- انتقال لخته از قلب به مغز (آمبولی)
- فیبریلاسیون دهلیزی (آریتمی قلبی)
- سکته هموراژیک (خونریزی مغزی)
- پارگی رگ خونی در مغز
- فشار خون بالا کنترلنشده (مهمترین علت)
- آنوریسم مغزی (ضعف دیواره رگ)
- ضربه به سر
- مصرف بیش از حد داروهای رقیقکننده خون
2- سرعت شروع علائم
علائم در فلج بلز طی چند ساعت تا حداکثر یک تا ۳ روز بهتدریج کامل میشوند. فرد ابتدا ضعف خفیف و سپس فلج واضح یک طرف صورت را تجربه میکند؛ اما در سکته مغزی، شروع علائم بسیار ناگهانی و در حد ثانیه تا دقیقه است. سکته اغلب با سقوط ناگهانی عملکرد عصبی همراه است، در حالی که فلج بلز یک روند سریع اما نسبتاً تدریجی دارد.
3- میزان درگیری بدن
میزان درگیری در فلج بلز، تقریباً محدود به عضلات یک سمت صورت است و سایر اندامها مانند دست و پا طبیعی باقی میمانند؛ اما در سکته مغزی، علاوه بر صورت، ممکن است اندامهای دیگر مانند دست و پا نیز درگیر شوند و ضعف یا فلج یکطرفه بدن ایجاد شود. همچنین سکته میتواند عملکردهای پیچیدهتر بدن مانند تعادل، هماهنگی حرکتی و کنترل حرکات بدن را مختل کند.
4- الگوی فلج صورت
در فلج بلز، یک سمت صورت به شکل کامل درگیر میشود، زیرا عصب محیطی صورت آسیب دیده است. فرد قادر به بستن چشم، بالا بردن ابرو و لبخند زدن نیست. در سکته مغزی (نوع مرکزی)، فقط قسمت تحتانی صورت درگیر میشود و پیشانی تا حد زیادی سالم باقی میماند. متخصصان اغلب فیزیوتراپی در منزل برای درمان این مشکل تجویز میکنند.
5- درگیری مغز
فلج بلز یک بیماری محیطی است و خود مغز بهطور مستقیم درگیر نمیشود، بلکه مشکل در عصب خارج از مغز است؛ به همین دلیل، معمولاً علائم شناختی یا هوشیاری در بیمار دیده نمیشود. سکته مغزی یک بیماری مرکزی (Central) است که مستقیماً بافت مغز را درگیر میکند. بسته به محل آسیب، میتواند عملکردهای مختلفی مانند گفتار، حافظه، بینایی و حرکت را مختل کند.
6- اختلال گفتار و زبان
گفتار در فلج بلز اغلب طبیعی باقی میماند، مگر در موارد خفیف که بهدلیل ضعف عضلات صورت، تلفظ کمی تغییر کند؛ اما در سکته مغزی، اختلال گفتار یکی از علائم شایع است و میتواند به صورت لکنت، گفتار نامفهوم (Dysarthria) یا حتی از دست دادن توانایی تولید زبان (Aphasia) ظاهر شود. در اغلب موارد، استفاده از خدمات گفتار درمانی در منزل برای رفع اختلال توصیه میشود.
7- علائم چشمی و بینایی
مشکل اصلی در فلج بلز، ناتوانی در بستن کامل چشم، خشکی چشم یا افزایش ریزش اشک است، زیرا عضلات پلک درگیر هستند، اما بینایی مغز سالم باقی میماند. در سکته مغزی، علاوه بر مشکلات پلک، ممکن است اختلالات بینایی مانند دوبینی، تاری دید یا از دست دادن بخشی از میدان دید رخ دهد. این موضوع به دلیل آسیب به مسیرهای بینایی در مغز است.
8- تعادل و هماهنگی بدن
فلج بلز معمولاً هیچ اثری بر تعادل، راه رفتن یا هماهنگی حرکتی ندارد. بیمار میتواند بدون مشکل حرکت کند، اما در سکته مغزی، اگر مخچه یا مسیرهای حرکتی درگیر شوند، فرد دچار عدم تعادل، سرگیجه، زمین خوردن یا اختلال در راه رفتن میشود. این علائم مهمترین نشانههای اورژانسی سکته هستند. همچنین کاردرمانی در منزل برای رفع مشکلات جسمی در سکته مغزی توصیه میشود.
9- وضعیت اورژانسی
اگرچه فلج بلز به ارزیابی پزشکی نیاز دارد، اما معمولاً یک وضعیت اورژانسی یا تهدیدکننده زندگی محسوب نمیشود و اغلب با درمان دارویی و گذر زمان بهبود مییابد. از طرفی، سکته مغزی یک عارضه اورژانسی پزشکی است که هر دقیقه تأخیر میتواند باعث مرگ سلولهای مغزی و آسیب دائمی شود. به همین دلیل، سکته نیاز به درمان فوری در بیمارستان دارد.
تفاوت فلج بلز و سکته مغزی بر اساس درمان
فلج بلز و سکته مغزی روشهای درمانی کاملاً متفاوتی دارند. تصمیم نهایی حتماً توسط پزشک متخصص نورولوژیست بر اساس علت و شدت علائم انجام میشود. در ادامه به رویکردهای درمانی هر عارضه اشاره میکنیم.
درمان فلج بلز
- کورتونها برای کاهش التهاب عصب صورت (در ۷۲ ساعت اول بیشترین اثر را دارند)
- داروهای ضدویروس (در برخی موارد، مثل مشکوک به هرپس)
- محافظت از چشم
- قطره اشک مصنوعی
- بستن یا پوشاندن چشم در هنگام خواب
- فیزیوتراپی عضلات صورت برای جلوگیری از ضعف طولانیمدت
- داروهای ضد درد در صورت درد پشت گوش یا صورت
- درمانهای توانبخشی تخصصی در موارد شدید
نکته مهم: بیشتر بیماران طی چند هفته تا چند ماه بهبود پیدا میکنند.
درمان سکته مغزی
درمان به نوع سکته مغزی بستگی دارد که در ادامه توضیح میدهیم:
سکته ایسکمیک
- داروی حلکننده لخته در ساعات اولیه (اورژانسی)
- داروهای ضد پلاکت مثل آسپرین
- داروهای رقیقکننده خون در برخی موارد
- برداشتن لخته با روش اندوواسکولار
- کنترل فشار خون، قند و اکسیژن
سکته هموراژیک
- کنترل فوری فشار خون
- جراحی برای قطع خونریزی یا کاهش فشار مغز
- قطع داروهای رقیقکننده خون (در صورت مصرف)
- مراقبت ویژه در ICU
- کنترل فشار داخل جمجمه
همچنین یکسری راهکارهای توانبخشی بعد از سکته تجویز میشوند که عبارتند از:
- فیزیوتراپی در منزل (دست و پا)
- گفتار درمانی در منزل
- کاردرمانی در منزل برای بازگشت به زندگی روزمره
- پیشگیری از سکته مجدد (کنترل فشار خون، کلسترول، سبک زندگی)
برای خدمات توانبخشی با سیب نت تماس بگیرید
سیب نت یک سامانه خدمات توانبخشی آنلاین است. هدف ما سادهتر کردن دسترسی شما به خدمات فیزیوتراپی، گفتاردرمانی و توانبخشی به صورت غیرحضوری و در خانه است. تیم متخصصان ما شامل بهترین کاردرمانگران، فیزیوتراپیستها و گفتاردرمانگران هستند. شما میتوانید برای درمان فلج بلز و سکته مغزی، از خدمات کارشناسان ما در هر جای کشور بهرهمند شوید. برای دریافت مشاوره رایگان و کسب اطلاعات بیشتر، با ما تماس بگیرید.
